เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 6-24 นิ้ว ความสูงถึง30 เมตร ทุเรียนอายุยืน 80-150 ปี เปลือกแข็งสีเทาแก่ เป็นสะเก็ดขรุขะจัดเป็นประเภทไม้เนื้ออ่อน
ใบมีลักษณะเป็นพืชใบเลี้ยงคู่ชนิดใบกว้างแบบใบเลี้ยงเดียว ขนาดของใบกว้าง 2-3 นิ้ว ยาว 6-8 นิ้วปลายใบแหลม มีก้านใบสีน้ำตาลยาวประมาณ 1 นิ้ว บนใบสีเขียวแก่ถึงเขียวเข้ม ใต้ใบเป็นสีน้ำตาล เส้นใบทุเรียนสานกัน เป็นร่างแห
รากทุเรียนเป็นพันธุ์ไม้ที่มีรากหาอาหารกันตามผิวดินจนถึงระดับ 50 เซนติเมตร มีรากพิเศษที่เกิดจากบริเวณโคนต้นอยู่มากมายตามผิวดิน แตกออกมาลักษณะตีนตะขาบเรียกว่า”รากตะขาบ” รากแก้วของ ทุเรียนทำหน้าที่ยึดลำต้น ทุเรียนนนท์ส่วนใหญ่ ไม่มีรากแก้วเพราะปลูกจากกิ่งตอน แต่จะมีรากพิเศษแทนหรือรากแขนงที่ แตกจากรากพิเศษที่หยั่งลึกลงไปในดินทำหน้าที่คล้ายรากแก้วและสามารถหยั่งลึกไปถึงระดับน้ำใต้ดินได้ มีรากฝอยเป็น รากหาอาหาร ออกมาจากรากพิเศษที่ทำหน้าที่ดูดอาหารด้วย
ดอกทุเรียนมีลักษณะคล้ายระฆัง มีส่วนของ ดอกครบถ้วนและเป็นดอกสมบูรณ์เพศ มีรังไข่อยู่เหนือส่วนอื่นของดอกแต่ละ ดอกประกอบด้วย กลีบเลี้ยงอยู่ชั้นนอกสุดมีสีเขียวอมน้ำตาล หุ้มดอกไว้มิดชิดโดยไม่มีการแบ่งกลีบแต่เมื่อดอกใกล้แย้ม จึงแยกออกเป็นสองหรือสามกลีบ กลีบรองลักษณะคล้ายหม้อตาลโตนดอยู่ถัดเข้าไปจากกลีบเลี้ยง กลีบดอกสีขาวนวลมี 5กลีบ เกสรตัวผู้มี 5 ชุด ประกอบด้วยก้านเกสร5-8 อัน ทุเรียนมักออกดอกเป็นช่อๆหนึ่งมีตั้งแต่ 1-30 ดอก ดอกมักอยู่รวม กันเป็นพวงๆมี 1-8 ดอก ผลของทุเรียนมีเปลือกหนา มีหนามแหลมแข็งเป็นรูปปิรามิดตลอดผล ทรงของผลทุเรียนมีหลาย รูปแบบแล้วแต่ชนิดพันธุ์ของทุเรียน บ้างพันธุ์กลมเช่น ก้านยาว กระดุม พันธุ์ก้นป้านเช่นหมอนทอง ทองย้อย ฯลฯ
ผลของทุเรียนมีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 10-20 เซนติเมตรความยาวอยู่ที่ลักษณะของทุเรียน โดยปกติทุเรียนนนท์จะ มี 5 พลูต่อผล เนื้อของทุเรียนมีความสำคัญมากจากความสมบูรณ์ของแต่ละสวน ธาตุอาหารในดินการสะสมอาหารของ ทุเรียนในแต่ละสวน บ้างสีเหลือง สีจำปาหรือเนื้อสีเหลืองอ่อน ขึ้นอยู่กับสภาพของดินและพันธุ์ของทุเรียนด้วยเช่นกัน
ทุเรียนนนท์ไม่เหมือนทุเรียนจังหวัดอื่นๆเพราะนนทบุรี มีการปลูกทุเรียนที่มาตั้งแต่โบราณตามคำบอกเล่า เดิมพื้นที่เป็นป่าดิบ ชื้นลุ่มแม่น้ำพื้นดินส่วนใหญ่เป็นดินเหนียวอุ้มน้ำทำให้ดินได้สะสมธาตุอาหารที่พืชต้องการไว้ในดินบวกกับภูมิปัญญาของ ชาวสวนที่มีการถ่ายทอดการทำสวนเทคนิคต่างๆ การทำสวนแบบเกษตรอินทรีย์ที่เป็นที่กล่าวขานกันในยุโรปหรืออเมริกาแต่ บรรพบุรุษของชาวนนท์ได้ทำกันมาเป็นร้อยปีแล้ว การเกิดของทุเรียนนนท์ในอดีตเท่าที่ฟังปู่ย่าตายายเล่าให้ฟังว่า”เกิดมาก็ เห็นเมืองนนท์มีทุเรียนเป็นร้อยพันธุ์แล้ว” แต่ละท้องถิ่นก็เรียกชื่อต่างกันเช่น เรียกตามลักษณะผลตามลักษณะของแม่พันธุ์บ้าง สถานที่เกิดของพันธุ์ ชื่อเดิมผสมกับผู้เพาะ จากการศึกษาพบว่ามีพันธุ์ทุเรียนที่เกิดในนนทบุรีมากกว่า 200 พันธุ์ แต่ใน ปัจจุบันเหลือไม่กี่พันธุ์ ในการปลูกทุเรียนหลังจากน้ำท่วม พ.ศ.2538 มีการปลูกทุเรียนเพียงสามพันธุ์เช่น หมอนทอง ก้านยาว ชะนี เป็นส่วนใหญ่ เป็นทุเรียนที่มีผลทางเศรษฐกิจ ราคาดี เก็บรักษาง่ายและที่สำคัญขายก็คล่อง ทำให้ใน ปัจจุบันหลายคนคิดว่าทุเรียนนนท์มีเพียงสามพันธุ์ แท้ที่จริงแล้วยังมีทุเรียนอีกหลายสายพันธุ์ที่ยังมีผลผลิตออกสู่ตลาดมา ตลอดเวลา
ภาพสวนทุเรียนนนท์แบบดั้งเดิม
ไม่มีการใช้สารเคมี ใช้ภูิมปัญญาชาวสวนเดิม ในการดูแลโดยอาศัยปะจจัยจาก ธรรมชาติ เช่น จักจั่น ทำให้ ดินร่วนซุย หรือปุ๋ยจากใบทองหลางที่ปลูกสลับในร่องสวน

อดิสรณ์ ฉิมน้อย
ชมรมอนุรักษ์และฟื้นฟูทุเรียนนนท์์
38/9 หมู่ที่ 5 ตำบลบางกร่าง
อำเภอเมือง จังหวัด นนทบุรี 11000
โทร: 089-8126539
E-mail: info@durian-non.com